Wet DBA 2026 — wat de Belastingdienst nu écht controleert bij ZZP-uitzending
Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium op de Wet DBA voorbij. In 2026 lopen de eerste boetes en naheffingen — vooral in de uitzend- en detacheringsbranche. We zetten op een rij waar de Belastingdienst op let, en wat dat betekent als jij als ZZP’er via een bureau werkt.
Waarom dit nu speelt
Tien jaar lang werd de Wet DBA niet gehandhaafd. Sinds 1 januari 2025 mag de Belastingdienst weer naheffen en boetes opleggen bij schijnzelfstandigheid. In 2026 zijn de eerste grote controles gestart bij uitzendbureaus die ZZP’ers bemiddelen — vooral in zorg, IT, bouw en logistiek. De financiële risico’s liggen niet bij jou als ZZP’er, maar bij de opdrachtgever en het bureau. Toch raakt het jou direct: bureaus stoppen massaal met ZZP-bemiddeling of dwingen je in een payroll-constructie.
Er gelden drie hoofdcriteria voor zelfstandigheid: gezagsverhouding, vervangbaarheid en ondernemerschap. De Belastingdienst toetst die niet langer alleen op papier — ook in de dagelijkse praktijk. Een ZZP’er die maandenlang fulltime op één locatie werkt, dezelfde aansturing krijgt als de vaste werknemers en geen eigen klanten heeft, is in de ogen van de Belastingdienst een werknemer. Het maakt niet uit wat je modelovereenkomst zegt.
De drie toetscriteria — wat de inspecteur ziet
| Criterium | Werknemer-signalen | ZZP-signalen |
|---|---|---|
| Gezag | Vaste werktijden, dagelijkse aansturing, verplichte werkoverleggen, beoordelingen, kledingvoorschriften | Eigen planning, resultaatverplichting, geen functioneringsgesprekken, eigen werkmethode |
| Vervangbaarheid | Persoonsgebonden opdracht, geen vervanger toegestaan, screening op individu | Mag andere ZZP’er sturen, eigen onderaannemers, geen persoonscheck per dag |
| Ondernemerschap | Eén opdrachtgever, geen eigen bedrijfsrisico, geen investeringen, vaste maand-betaling | Meerdere opdrachtgevers, eigen acquisitie, debiteurenrisico, eigen verzekeringen, eigen materialen |
Bron: Belastingdienst — handhavingsbeleid Wet DBA 2025-2026, FNV ZZP analyse handhaving.
Wat verandert in 2026 — concreet
Drie veranderingen die direct invloed hebben op je werk als ZZP’er via een uitzend- of detacheringsbureau:
- Modelovereenkomsten zijn niet zaligmakend meer. De Belastingdienst kijkt naar de praktijk, niet de paragraafnummers in je contract. Een door de fiscus goedgekeurde modelovereenkomst beschermt alleen als je werkpraktijk daadwerkelijk matcht.
- VBAR-toets is in voorbereiding. De Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties (VBAR) gaat de DBA op termijn vervangen. In 2026 wordt al wel het achterliggende toetsingskader gebruikt: een puntensysteem van ‘werknemer-‘ en ‘zelfstandigen-indicaties’. Bureaus die hun ZZP-poule willen behouden, moeten daarop sturen.
- Boetes lopen op tot 100% van de naheffing. Bij opzet of grove schuld komt het bureau of de inlener met een dubbele rekening: ingehouden loonheffing alsnog afdragen + boete. De ZZP’er kan zelf naheffing IB krijgen als blijkt dat hij/zij ten onrechte als ondernemer is aangemerkt — dan vervalt de zelfstandigenaftrek.
Wat dit voor jou betekent
Werk je nu via een Apeldoorns bureau als ZZP’er bij één opdrachtgever, 32+ uur per week, op vaste locatie en met dezelfde aansturing als het vaste personeel? Dan is de kans groot dat de Belastingdienst dit als schijnzelfstandigheid bestempelt. Het bureau wil dat niet riskeren — en duwt je naar payroll of een vast contract.
Dat is niet per se slecht. Een payroll-constructie geeft je doorbetaling bij ziekte, pensioenopbouw via StiPP en WW-rechten. Het uurtarief gaat omlaag (van bijvoorbeeld €55 naar €42 bruto-equivalent), maar je netto-positie kan vergelijkbaar zijn als je de gemiste sociale lasten meerekent. Voor wie écht ondernemer wil blijven, is diversificatie nu cruciaal: meerdere opdrachtgevers, kortere opdrachten, eigen acquisitie.
- Maak inzichtelijk wie jouw opdrachtgevers zijn over de laatste 12 maanden. Meer dan 70% omzet uit één klant? Risico.
- Houd een eigen agenda en planning bij — niet de roostertool van de opdrachtgever.
- Investeer aantoonbaar in je bedrijf: cursussen, materialen, software op je eigen factuur.
- Zorg voor een eigen aansprakelijkheidsverzekering en arbeidsongeschiktheidsverzekering. Het bureau mag die niet voor je regelen.
- Vraag een second opinion bij twijfel — een fiscaal jurist kost €150-250 voor een toets, een naheffing kost duizenden.
Veelgestelde vragen
Wat is een schijnzelfstandige precies?
Iemand die op papier ZZP’er is, maar in de praktijk werkt zoals een werknemer: vaste tijden, gezagsverhouding, geen ondernemersrisico. De Belastingdienst kan dit herkwalificeren naar ‘dienstbetrekking’ en de loonheffing alsnog opleggen aan de opdrachtgever of het bureau.
Wie krijgt de boete — ik of het bureau?
De inhoudingsplicht ligt bij de opdrachtgever of het bureau. Zij krijgen de naheffing loonheffing plus eventueel een boete. Jij als ZZP’er kunt je zelfstandigenaftrek en MKB-vrijstelling verliezen over de betreffende jaren, en moet die IB-correctie terugbetalen.
Mag ik nog wel als ZZP’er via een uitzendbureau werken?
Ja, mits de driehoeksverhouding past binnen de regels. Het bureau bemiddelt, de opdrachtgever geeft de opdracht en jij voert resultaatgericht uit. Geldt voor klussen, projecten, interim-opdrachten. Niet voor langlopende invulling van een vaste functie.
Wat als ik gedwongen word over te stappen op payroll?
Bureaus die ZZP’ers niet meer aandurven, bieden vaak een payroll-constructie aan. Je werkt dan via de payroll-tak van het bureau (of een aparte payroll-onderneming) met een echt arbeidscontract. Reken vooraf door: bruto-uurloon × 1.27 ≈ je ZZP-equivalent. Het netto-verschil is meestal kleiner dan gedacht door pensioenopbouw en gemiste sociale premies.
Helpt een nieuwe BV om de Wet DBA te ontwijken?
Nee. Een BV met één werkende DGA voor één opdrachtgever wordt door de Belastingdienst beoordeeld zoals een ZZP-eenmanszaak. De rechtsvorm is geen ontsnappingsroute. Wel kan een BV met meerdere medewerkers en klanten anders beoordeeld worden.
Wat is de status van de VBAR-wet?
De Wet VBAR is in behandeling bij de Tweede Kamer. Inwerkingtreding is vermoedelijk per 1 januari 2027. De wet introduceert een puntenstelsel: een opdrachtnemer wordt beoordeeld op gezag, vervangbaarheid en ondernemerschap, met scores die optellen tot een ‘werknemer’- of ‘zelfstandige’-classificatie. Bedoeld om de huidige rechtsonzekerheid te beëindigen.
Kan ik me bij FNV ZZP aansluiten als bureau-ZZP’er?
Ja. FNV ZZP behartigt de belangen van zelfstandigen, inclusief degenen die via uitzend- of detacheringsbureaus werken. Lidmaatschap kost rond €15 per maand en geeft toegang tot juridisch advies bij DBA-vragen en geschillen met opdrachtgevers.
Twijfel of jouw constructie nog klopt?
Bekijk welke Apeldoornse bureaus nog ZZP’ers bemiddelen onder welke voorwaarden — en welke al volledig zijn overgestapt op payroll en vast personeel.
Geschreven door Marieke van der Veen — vaste redacteur arbeidsmarkt Apeldoorn. Bronnen: Belastingdienst handhavingsbeleid Wet DBA 2025-2026, FNV ZZP analyse, Tweede Kamer — Wet VBAR voorbereiding, Rijksoverheid Wet DBA. Peildatum: juli 2026.
Kies een bureau of contractvorm
Gebruik de Apeldoorn Flexwerk Check of stuur je situatie door als je twijfelt tussen bureaus, sectoren of contractvormen.
Start de keuzehulp